من، در این سری از آموزش میخواهم در مورد انواع بازی برای رشد کودکان صحبت کنم و بعد از معرفی دسته بندی انواع بازی برای رشد کودکان به معرفی و بررسی هر کدام از این دسته بازی ها بپردازم.
بازی را میتوان بهعنوان یکی از مهمترین خوراکهای روحی کودکان دانست که نقش بسیار مهمی در شکلگیری شخصیت و البته رفتارهای عاطفی آنها دارد. همین عامل هم سبب شده تا روانشناسان تأکید بسیار زیادی بر روی آن داشته باشند. در واقع بسیاری از روانشناسان بزرگ نظیر ژان پیاژه، تأکید میکنند که بازیها بهعنوان مهمترین ابزار جهت شکلگیری تمایلات عاطفی و روانی آنها قلمداد میشوند.
او معتقد است که بازی برای رشد کودکان الزامی بوده و به همین جهت باید والدین دقت بسیار زیادی بر روی انتخاب آن داشته باشند. بااینحال بخش قابلتوجهی از افراد شناخت دقیقی روی این موضوع نداشته و حتی نمیدانند که انواع بازی برای رشد کودکان چند دسته است. همین عامل به نوبه خود باعث میشود تا در پروسه انتخابهای خود دچار سردرگمی شوند.
آگاه سازی در رابطه با این موضوع همان چیزی است که ما قصد داریم در این مقاله به آن بپردازیم. لذا اگر شما هم به دنبال انتخاب یک بازی برای رشد کودکانتان هستید، بهتر است حتماً ما را تا انتها همراهی فرمایید.
بازی چیست؟
قبل از اینکه بخواهیم به سراغ انتخاب و بررسی انواع بازی برای رشد کودکان برویم، بهتر است ابتدا مروری بر روی ماهیت بازیها داشته باشیم. بدون شک این موضوع میتواند درک پایهای شما از این مقاله را افزایش دهد. در واقع بازی به مجموعهای از فعالیتها گفته میشود که با هدف شادابی و سرگرمی انجام میشود.
البته بازیها مختص به کودکان نیست و تقریباً در هر سنی مجموعهای از فعالیتها وجود دارد که میتواند موجب سرگرمی افراد شده و در دسته بازیها قرار گیرند. با این حالت باید عنوان کنیم که بازیها در کودکان صرفاً جنبه سرگرمی ندارند؛ بلکه در این سن بازیها میتوانند به نحوی تمایلات درونی کودکان را شکل داده و جلوهای دیگر به آن ببخشند.
همین عامل باعث شده تا روانشناسان آنها را در دستههای مختلفی قرار داده و به این ترتیب فرایند انتخاب و تصمیم گیری را بهتر سازند. بازیهای تقویت رشد مغز کودک، بازیهای تقویت جسمی، بازیهای تقویت قوه تخیل و… برخی از دسته بندیهای رایجی است که توسط افراد متخصص انجام شده و به والدین کمک میکند تا انتخابهای هوشمندانهتری داشته باشند.
معرفی دسته بندی 3 دسته بازی رشد برای کودکان
🔻بازیهای تقویت رشد مغز کودک به چند مدل تقسیم میشوند؟
طبق عقیده کارشناسان، بخش اعظمی از ساختار ذهنی کودکان تا 5 سالگی شکل میگیرد. به همین جهت است که در این بازه زمانی توجه بسیار ویژهای به اقدامات تقویتکننده مغز داده میشود. بازیهای تقویتکننده مغز را میتوان بهعنوان یکی از مهمترین و البته شاخصترین اقداماتی دانست که میتواند موجب رشد فکری کودکان شود.
اهمیت این موضوع باعث شده تا در طی چند دهه گذشته، انواع مختلفی از بازیهای تقویت رشد مغز کودک، خلق شود که روانشناسان برای سهولت بیشتر آنها را در سه دسته بازیهای تقویت مهارت ارتباطی، تقویت هوش و تقویت استعداد قرار دادهاند. هر یک از این دستهها نیز خود مشتمل بر چندین نوع بازی هستند که باعث میشود تا نیاز کودکان در هر سنی، به خوبی برطرف شود. البته باید بدانید که برخی از بازیها ممکن است در دو دستهبندی مختلف قرار گیرند که این مورد به دلیل کارایی بالای آنان است. ما در ادامه هرکدام را بهصورت مختصر برای شما عزیزان شرح دادهایم.
⚡️بازیهای تقویت مهارت ارتباطی کودک
انسان را میتوان جزو اجتماعیترین نوع مخلوقات دانست که عملاً بدون ارتباط با سایر همنوعانش قادر به بقا نیست. همین عامل هم باعث شده تا مهارتهای ارتباطی بهعنوان یک عامل حیاتی در پیشرفت و بهبود زندگی انسان تلقی شود. بخش اعظمی از مهارتهای ارتباطی انسان در سنین کودکی شکل میگیرد که عموماً بهوسیله بازیها است.
در واقع گروهی از بازیهای کودکانه وجود دارد که میتواند اصول ارتباطی بین افراد را نشان دهد. از جمله آنها میتوان به بازی رساندن پیام، قصهگویی با تصویر، ببین و بگو، بداهه گویی، بیست سؤالی، بداهه گویی، نشان دادن جهت و… اشاره کرد.
⚡️بازیهای تقویت هوش کودک
هوش ذهنی کودکان را میتوان جزو فاکتورهای مهمی دانست که در تمام عرصههای زندگی او نقش کلیدی خواهد داشت. همین عامل هم سبب شده تا طیف زیادی از والدین به دنبال تقویت آن باشند. بازیهای تقویت هوش کودک را میتوان جزو مهمترین و البته حیاتیترین موضوعاتی دانست که میتواند تأثیر بسزایی در تقویت این مولفه داشته باشد.
بازیهایی همچون بلوک خانهسازی، پازل، شکار کلمات، نقش بازیکردن، منچ، مارپله، شطرنج، شمارههای موسیقی، قایم موشک، پیدا کردن اجسام و…. همگی جزو بازیهایی است که میتواند برای تقویت هوش آنها مناسب باشد. همین عامل هم سبب شده تا این مدل بازی برای رشد کودکان الزامی باشد.
⚡️بازیهای تقویت استعداد کودک
دنبال کردن استعدادها و شکوفا سازی آنها را میتوان بهعنوان یکی از اصلیترین پروسههایی دانست که میتواند مسیر رشد و پیشرفت را برای کودکان هموار سازد. بااینحال اگر استعدادها و خلاقیت کودکان تقویت نشود، عملاً رسیدن به چنین امری دشوار میشود. والدین میتوانند با تقویت استعداد کودکان و شناسایی صحیحتر آنها، مسیر شکوفایی کودکانشان را همواره تر سازند.
همین عامل باعث شده تا بازیهای مختلفی در طول تاریخ شکل گیرد که میتواند به نحوی این استعداد را شکوفا سازد. از جمله این بازیها میتوان به نقاشی کشیدن، خمیر بازی و مدل سازی، ساخت سرپناه، بازیهای فیجت و اسلایم، ساخت کاردستی و… اشاره کرد. هر یک از این بازیهای به نحوی میتوانند در شکل دادن استعداد کودکان مؤثر باشند.
🔻بازیهای نمادین یا سمبولیک چه نوع بازیهایی هستند؟
یکی از مهمترین مدلهای بازی برای رشد کودکان، نمونههای سمبلیک یا نمادین آن است. در این دسته از بازیها کودکان افکار و امیال درونی خود را با استفاده از اشیا و وسایل اطراف خود بروز میدهند و همین تا حد زیادی میتواند گویای تغییرات و رفتار فکری کودک شما باشد. در واقع این دسته از بازیها از دوره دو سالگی شروع شده و تا 8 سالگی هم ادامه پیدا میکند.
این دوره را میتوان مهمترین دوره کودکی دانست که در آن یادگیری زبان و رفتارهای حرکتی را میآموزد. به همین جهت تمایل دارد تا نسبت به برون فکنی امیال و تنشهای درونی خود اقدام کند. برای مثال یک تکه چوب را تبدیل به اسب خود کرده یا یک جعبه را ماشین خود میکند. در تمامی این حالت کودک با استفاده از اشیا و لوازم اطراف خود، ابزارها و موقعیتهای سمبلیکی را بسازد که در تخیلات خود دارد؛ لذا توجه و پرورش آن میتواند بسیار سودمند باشد.
🔻بازیهای تقلیدی و نمایشی چیست؟
بازیهای تقلیدی و نمایشی را میتوان دو گروه ویژه از بازیهایی دانست که میتواند تأثیر بالایی در رشد فکری کودکان داشته باشد. در این دسته از بازیها، کودکان تمایل دارند تا به تقلید رفتار والدین یا اطرافیان خود بپردازند. برای مثال آنها تمایل دارند تا مانند پدر خود روزنامه خوانده یا کفشهای مادرشان را پوشیده یا حتی لباسهای مشابه آنها را بر تن کنند.
این دسته از بازیها عموماً میتواند گویای اخلاق و رفتاری باشد که کودکان در بطن خود دارند. البته اگر کودکان ضمن تقلید، افکار و خواستههای خود را هم در این بازی جای دهند، در واقع یک نوع بازی نمایشی را پیاده کردهاند. چرا که در این گروه از بازیها، تنها تکرار رفتار سایرین مطرح نیست؛ بلکه کودکان باید به بروز تمایلات درونی خود هم بپردازند.
معرفی تک تک انواع بازیهای کودکان بصورت کامل
یقیناً شما هم تا اینجای مقاله اهمیت بازی کودکان را دریافتهاید و میدانید که این گروه از بازیها تا چه اندازه بر سلامت روحی و روانی کودکان مؤثر است. چنین موضوعی هم باعث شده تا روز به روز بازیهای بیشتری برای این هدف خلق شود. بااینحال اغلب مردم، انواع بازی برای رشد کودکان را نمیدانند. ما در ادامه دسته بندی واضحی از آنها را ارائه داده و هرکدام را به شیوهای ساده برای شما عزیزان شرح دادهایم.
بازیهای جسمی
بازیهای جسمی را میتوان بهعنوان یکی از مهمترین مدلهای بازی برای رشد کودکان دانست. در این مدل از بازیها عموماً تمرکز بر روی حرکات فیزیکی کودکان است تا از این طریق به رشد بدنی آنها کمک شود. به همین جهت است که انجامدادن آنها میتواند موجب رفع ضعفهای بدنی کودک و تقویت تواناییهای او شود. از جمله این بازیها میتوان به طناب بازی، حلقه بازی، قایم موشک، دویدن و… اشاره کرد.
بازیهای تقلیدی
این گروه از بازیها میتواند نقش به سزایی در بهبود رفتارهای جسمی و ذهنی کودکان داشته باشد. در واقع آنها به طور غریزی نسبت به تکرار و تقلید تمایل دارند. به همین جهت است که در سالهای اولیه حرف زدن هم به طور مرتب اداها و صحبتهای والدین خود را تکرار میکنند.
بااینحال برخی از بازیها وجود دارد که انجامدادن آنها میتواند به شیوهای بهتر این تواناییها را در کودکان تقویت کند. مواردی همچون تشویق به باز و بسته کردن انگشتان دست، ترکیب کردن غذا، نقاشی کردن، تمیز کردن یک سطح و… جزو بازیهایی است که میتواند مهارت تقلید کردن را در کودکان شما تقویت کند.
بازیهای تخیلی
بازیهای تخیلی را میتوان گروهی از بازیهای حیاتی برای کودکان دانست که میتواند موجب تقویت سیستم عصبی و البته توانایی هوش فکری آنها شود. در واقع این دسته از بازیها میتوانند قوه تخیل کودکان را پرورش داده و از این طریق به رشد و شکوفایی او کمک کنند. مواردی همچون ساختن پناهگاه در گوشهای از خانه، بازی با ماسه و شن، خمیر بازی، نقاشی کشیدن و… از جمله بازیهایی است که میتواند تخیلات کودکان را تقویت کند.
بازیهای نمایشی
بازیهای نمایشی گروهی دیگر از انواع بازی برای رشد کودکان است. این دسته از بازیهای به بروز تنشهای درونی کودکان پرداخته و افکار درونی آنها را نمایش میدهد. از طرفی دیگر طیف زیادی از مهارتهای ارتباطی و ذهنی در آنها تقویت میشود.
در این گروه از مهارتها، کودکان تمایل دارند تا خود را جای یک شخصیت دیگر گذاشته و از این طریق احساسات خود را بروز دهند. برای مثال میتوان به خاله بازی، دزد و پلیس، بازیهای تیمی و…. اشاره کرد.
بازیهای نمادین
بازیهای نمادین گروه شاخصی از انواع بازیهای کودکان است که از سن دو سالگی شروع میشود. در این گروه از بازیها، کودکان از ابزارها و وسایل دیگر برای نمایش تمایلات خود استفاده میکنند. برای مثال آنها یک قاشق چای خوری را بهعنوان هواپیما در نظر گرفته یا وسایل دیگر را بهعنوان خودروی خود در نظر میگیرند. تمام این بازیها میتواند به نحوی نشان دهنده تمایلات درونی کودکان بوده و اهمیت دادن به آنها، موجب پویایی فکری کودکان میشود.
سؤالات متداول
آیا بازیها میتوانند منجر به رشد ذهنی کودکان شوند؟
اگرچه بازیها تنها ابزار رشد روحی و روانی کودکان نیستند، اما بدون شک یکی از بهترین و البته مناسبترین ابزارهایی هستند که میتوانند موجب تقویت تواناییهای ذهنی و جسمی کودکان شوند.
چه بازیهایی منجر به تقویت رشد ذهنی کودکان میشود؟
این روزها گروه زیادی از بازیها وجود دارند که میتوانند تواناییهای ذهنی کودکان را تقویت کنند. از جمله آنها میتوان به شکار کلمات، پازل، مکعب روبیک و… اشاره کرد.
بهترین بازیها برای تقویت قدرت تخیل کودک ما چیست؟
بازیهایی نظیر نقاشی کشیدن، بلوک خانهسازی، بازی با ماسه و… میتواند قدرت تخیل کودکان را بیش از پیش افزایش دهد.
برای افزایش توانایی ارتباطی کودکانمان چه بازیهایی را با آنها انجام دهیم؟
گروه زیادی از بازیها وجود دارند که در نهایت منجر به توانایی ارتباطی کودکان میشوند. موادی همچون بیست سؤالی، بداهه گویی، قصهگویی با تصویر و… میتواند مهارتهای ارتباطی را در کودکان تقویت کند.